Διαταραχές Προσωπικότητας

Διαταραχες Προσωπικοτητας Ψυχοθεραπεια: Χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη περιλαμβάνει άτομα που φαίνονται συνήθως παράξενα και εκκεντρικά. Εδώ μπαίνουν οι διαταραχές με παρανοικά, σχιζοειδή και σχιζότυπα στοιχεία. Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει την αντικοινωνική, την οριακή (μεταιχμιακή), την ιστριονοκή και τη ναρκισσιστική. Τα άτομα με αυτες τις διαταραχες φαίνονται συνήθως θεατρικά, συναισθηματικά και ασταθή. Η τριτη κατηγορία περιλαμβάνει την αποφευκτική, την εξαρτητική, την ιδεοψυχαναγκαστική. Τα άτομα με αυτες τις διαταραχες εμφανίζονται συνήθως αγχώδη η φοβισμένα. Στην τριτη κατηγορία εμπίπτει και μια διαταραχη η οποια ονομάζεται «μη προσδιοριζόμενη αλλιως» παραδείγματα της οποίας ειναι η παθητικοεπιθετική και η καταθλιπτική διαταραχη της προσωπικότητας.

Ακολουθεί μια σύντομη περιγραφή των διαταραχων της προσωπικότητας μαζί με τα κύρια σημεία της συμπτωματολογίας τους.

Τα άτομα με παρανοϊκή διαταραχη της προσωπικότητας χαρακτηρίζονται από διαρκή καχυποψία και δυσπιστία για τους ανθρώπους γενικά. Αρνούνται την ευθύνη για τα ίδια τους τα συναισθήματα και αποδίδουν την ευθύνη στους άλλους. Συνήθως είναι εχθρικά, ευερέθιστα, και θυμωμένα. Ο θρησκόληπτος, ο συλλέκτης αδικιών, ο παθολογικά ζηλότυπος σύζυγος καί ο δικομανής συχνά έχουν παρανοϊκή διαταραχή της προσωπικότητας.

Συνήθως υπάρχει διάχυτη δυσπιστία και καχυποψία προς τους άλλους, ώστε τα κίνητρά τους να ερμηνεύονται σαν κακόβουλα. Η έναρξη αυτής της εικόνας γίνεται στην πρώτη ενήλικη ζωή και εχει καποια από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: υποψιάζεται χωρίς επαρκή αίτια ότι τον βλάπτουν ή τον εξαπατούν, υπέραπασχολείται με αβάσιμες αμφιβολίες σχετικά με την αφοσίωση ή την εμπιστοσύνη φίλων η συνεργατών, ειναι απρόθυμος να εκμυστηρευτεί σε άλλους λόγω αδικαιολόγητου φόβου ότι οι πληροφορίες θα χρησιμοποιηθούν κακόβουλα εναντίον του, διαβλέπει κρυμμένα εξευτελιστικά ή απειλητικά μηνύματα σε καλοβουλες παρατηρήσεις ή γεγονότα, ειναι επίμονα κακεντρεχής δηλαδή δεν συγχωρεί προσβολές αδικίες η ταπεινώσεις, αντιλαμβάνεται επιθέσεις στο χαρακτήρα ή στην υπόληψή του οι οποίες δεν είναι εμφανείς στους άλλους και αντιδρά αμέσως με θυμό η αντεπίθεση, έχει επανειλημμένες υποψίες χωρις δικαιολογία αναφορικά με το σύζυγο ή τον ερωτικό σύντροφο.

Η ζωή για έναν άνθρωπο με ενεργά παρανοικά στοιχεία δεν είναι εύκολη. Μένει μόνος του ουσιαστικά και παλεύει με τον εαυτό του. Η θεραπεία βοηθάει μέσα από την προσπάθεια για εμπιστοσύνη. Είναι μακροχρόνια και στοχεύει στην συναισθηματική επένδυση στην θεραπευτική σχέση. Εκεί με τον καιρό μειώνονται οι παρανοικές αντιδράσεις και αναδύεται σταδιακά ένας πιο ώριμος εαυτός. Αυτό παίρνει καιρό και περνάει από πολλά στάδια συμπεριλαμβανομένης της κατάθλιψης που παθαίνει προς το τέλος της θεραπείας ο ασθενής αντιλαμβανόμενος ότι οι επιθέσεις που έκανε δεν είχαν πάντα λογικό έρεισμα και μπορεί να έβλαπτε τον άλλο. Αλλά έτσι βγαίνει από τον παρανοικό κόσμο και μπαίνει στον κόσμο της νευρωτικής αμφιβολίας και όχι στον κόσμο της παρανοϊκής ματιάς στον οποίο ζούσε μέχρι τότε.

Η σχιζοειδής διαταραχή της προσωπικότητας διαγιγνώσκεται σε ασθενείς που παρουσιάζουν καθ´όλη την διάρκεια της ζωής τους ένα πρότυπο κοινωνικής απόσυρσης. Η έλλειψη άνεσης στην ανθρώπινη αλληλεπίδραση, η ενδοστρέφειά τους και το επίπεδο περιορισμένο συναίσθημά τους ειναι αξιοσημείωτα. Οι ασθενείς με σχιζοειδή διαταραχή της προσωπικότητας συνήθως φαίνονται στους άλλους εκκεντρικοί, απομονωμένοι ή μοναχικοί. Φέρουν ένα διαχυτο πρότυπο απομάκρυνσης απο κοινωνικές σχέσεις με περιορισμένο εύρος έκφρασης συναισθημάτων στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Ο σχιζοειδής δεν επιθυμεί ούτε ευχαριστιέται τις κοινωνικές σχέσεις συμπεριλαμβανομένου του να ειναι μέλος οικογένειας. Σχεδόν πάντα επιλέγει μοναχικές δραστηριότητες. Δείχνει μικρό ή καθόλου ενδιαφέρον για σεξουαλικές εμπειρίες με άλλο πρόσωπο. Βρίσκει ευχαρίστηση σε λίγες ή σε καμμία δραστηριότητες. Στερείται στενών ή εμπίστων προσώπων πέρα από τους συγγενείς πρώτου βαθμού.

Φαίνεται αδιάφορος για την κριτική ή τον έπαινο των άλλων, δείχνει συγκινησιακή ψυχρότητα, απομάκρυνση ή επίπεδη συναισθηματικότητα. Η απομάκρυνση από τις σχέσεις όσο κι αν είναι συνηθισμένη κατάσταση για το άτομο, δεν παύει να αποτελεί πλήγμα στο ναρκισσισμό του ανθρώπου. Η μοναξιά αυξάνει την μη επικοινωνία, με αποτέλεσμα να βυθίζεται κανείς σε έναν κόσμο συναισθηματικής φτώχειας. Η ψυχοθεραπεία είναι το μέρος εκείνο στο οποίο η σχιζοειδής προσωπικότητα αναζητάει να δοκιμάσει το μέρος της επικοινωνίας, την πλευρά της επαφής. Εκεί βλέπουμε τί έχει συμβεί ακριβώς και επανορθώνουμε σταδιακά τα πλήγματα που έχουν συμβεί στην αρχή της ζωής όπου βρίσκεται και το πρόβλημα.

Σε αυτή τη διαταραχή τα άτομα είναι εντυπωσιακά παράξενα ή ασυνήθιστα. Η μαγική σκέψη, οι παράξενες ιδέες, οι ιδέες αναφοράς, οι παραισθήσεις και η αποπραγματοποίηση, είναι τμήμα του καθημερινού κόσμου του σχιζότυπου ατόμου. Η διαταραχή συνίσταται σε ένα διάχυτο πρότυπο κοινωνικών και διαπροσωπικών ελλειμμάτων το οποίο χαρακτηρίζεται από οξεία δυσφορία και μειωμένη ικανότητα για στενές σχέσεις, καθώς καί από γνωσιακές ή αντιληπτικές παραμορφώσεις και εκκεντρικότητες στη συμπεριφορά. Η συμπτωματολογία μπορεί να περιλαμβάνει ιδέες αναφοράς χωρις παραλήρημα, παράδοξες πεποιθήσεις ή μαγική σκέψη που επηρεάζουν τη συμπεριφορά και ειναι ασύμβατες με τα πολιτισμικά πρότυπα π.χ δεισιδαιμονία, πίστη σε μαντική ικανότητα, τηλεπάθεια ή «έκτη»αισθηση, αλλόκοτες φαντασιώσεις ή ενασχολήσεις.

Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται από συνεχείς αντικοινωνικές ή εγκληματικές πράξεις αλλά δεν είναι ταυτόσημη με την εγκληματικότητα. Είναι μάλλον ανικανότητα για συμμόρφωση με τα κοινωνικά πρότυπα, που εμπλέκει πολλές πλευρές της εφηβικής και ενήλικης ανάπτυξης του ασθενούς. Υπάρχει ένα διάχυτο πρότυπο περιφρόνησης καί παραβίασης των δικαιωμάτων των άλλων από την ηλικία των 15 περιπου ετών.

Το άτομο μπορεί να εμφανίζει τα παρακάτω: αποτυχία να συμμορφωθεί στα κοινωνικά πρότυπα σε σχέση με τη νομοταγή συμπεριφορά όπως φαίνεται από τη διάπραξη επανειλημμένα πράξεων που αποτελούν αιτία σύλληψης. Δολιότητα οπως φαίνεται απο επανειλημμένα ψέμματα, χρήση ψευδωνύμων ή εξαπάτηση των άλλων για προσωπικό όφελος ή ευχαρίστηση. Παρορμητικότητα ή αποτυχία προγραμματισμού. Ευερεθιστότητα και επιθετικότητα όπως φαίνεται από επανειλημμένως βίαιους διαπληκτισμούς ή επιθέσεις. Απερίσκεπτη αδιαφορία για την ασφάλεια του ίδιου ή των άλλων.

Συνεχης ανευθυνότητα όπως φαίνεται από επαναλαμβανόμενη αποτυχία να διατηρήσει σταθερή εργασιακή συμπεριφορά ή να εκπληρώσει τις οικονομικές υποχρεώσεις. Έλλειψη μεταμέλειας όπως φαίνεται απο το ότι αντιμετωπίζει με αδιαφορία ή εκλογίκευση το γεγονός ότι έχει βλάψει κακομεταχειριστεί ή κλέψει άλλους.

Οι ασθενεις με οριακή διαταραχη βρίσκονται στα όρια μεταξύ νεύρωσης και ψυχωσης και χαρακτηρίζονται από υπερβολική αστάθεια στο συναίσθημα, στη διάθεση, στη συμπεριφορά, στις αντικειμενότροπες σχέσεις και στην εικόνα του εαυτού τους. Η διαταραχή εχει ονομαστεί επίσης περιπατητική σχιζοφρένεια, «εως εάν» προσωπικότητα, ψευδονευρωτική σχιζοφρένεια, ψυχωτικός χαρακτήρας και συναισθηματικά ασταθής διαταραχή της προσωπικότητας.

Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για ενα διάχυτο πρότυπο αστάθειας των διαπροσωπικών σχέσεων, της εικόνας του εαυτού και των συναισθημάτων και έκδηλη παρορμητικότητα. Η κυρίως συμπτωματολογία συμπεριλαμβάνει τα εξής: απεγνωσμένες προσπάθειες αποφυγής πραγματικής ή φαντασιωμένης εγκατάλειψης. Πρότυπο ασταθών και έντονων διαπροσωπικών σχέσεων που χαρακτηρίζονται απο εναλλαγή ανάμεσα σε ακραία εξιδανικευση και ακραία υποτίμηση. Διαταραχή της ταυτότητας και συγκεκριμένα καταφανώς και επίμονα ασταθής εικόνα ή αίσθηση του εαυτού.

Παρορμητικότητα σε τουλάχιστον δυο περιοχές, η οποία ειναι δυνητικά αυτοβλαπτική (έξοδα, σεξ, κατάχρηση ουσιών, επικίνδυνη οδήγηση, επεισόδια υπερφαγίας, κτλ). Υποτροπιάζουσα αυτοκτονική συμπεριφορά, χειρονομίες ή απειλές ή αυτοακρωτηριαστική συμπεριφορά. Συναισθηματική αστάθεια που οφείλεται σε έκδηλη αντιδραστικότητα της διάθεσης (π.χ έντονα επεισόδια δυσφορίας, ευερεθιστοτητας ή άγχους που διαρκούν λίγες ωρες και μονο σπάνια περισσοτερο απο λίγες μερες)

Η ιστριονική διαταραχή της προσωπικότητας χαρακτηρίζεται από ζωηρή, θεατρική, εξωστρεφή συμπεριφορά σε ενθουσιώδη συναισθηματικά άτομα. Συνήθως όμως η επιδεικτική τους παρουσία συνοδεύεται απο ανικανότητα να διατηρήσουν βαθιές μακροχρόνιες σχέσεις. Τα ατομα αυτα εμφανίζουν πολλα απο τα παρακάτω χαρακτηριστικά: αισθάνονται δυσάρεστα σε καταστάσεις στις οποίες δεν ειναι το κεντρο της προσοχής. Η συναλλαγή με τους άλλους χαρακτηριζεται συχνα απο απροσφορη, σεξουαλικα σαγηνευτική ή προκλητική συμπεριφορά.

Υπαρχουν εκδηλώσεις ταχείας μεταβολής και ρηχης έκφρασης συναισθημάτων. Συχνή ειναι επισης η συνεχής χρήση της σωματικής εμφανισης για την προσέλκυση της προσοχής. Ο τρόπος ομιλίας ειναι υπερβολικά εντυπωσιακός και στερούμενος λεπτομερειών. Τα άτομα αυτα ειναι δραματικα, κάνουν επίδειξη θεατρινισμου και εκφράζονται με υπερβολικά συναισθηματικό τροπο. Εύκολα επηρεάζονται απο άλλους ή απο καταστάσεις, ειναι δηλαδή υποβόλιμα. Ενα ακομα χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής ειναι οτι τα άτομα θεωρούν τις σχεσεις περισσοτερο στενές απο οτι ειναι στην πραγματικότητα.

Τα άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητας χαρακτηρίζονται απο μεγαλοποιημένη αίσθηση προσωπικής αξίας και αίσθηση μεγαλείου ότι είναι με κάποιο τρόπο μοναδικά. Αναλυτικότερα, πρόκειται για ένα διάχυτο πρότυπο μεγαλείου (στη φαντασία ή στη συμπεριφορά), ανάγκης για θαυμασμό και έλλειψης ενσυναίσθησης. Το άτομο μεγαλοποιεί επιτεύγματα και ταλέντα και προσδοκά να αναγνωρίζεται σαν ανώτερος χωρις ανάλογα επιτεύγματα. Υπαρχει ενασχόληση με φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας, δύναμης ευφυΐας, ομορφιάς ή ιδανικής αγάπης.

Πιστεύει οτι ειναι εξαιρετικός και μοναδικός και μπορεί να γίνει κατανοητος μονο απο αυτο, ή θα πρεπει να σχετίζεται με αλλα εξαιρετικα ή υψηλού επιπέδου άτομα (ή οργανισμους). Απαιτεί υπερβολικό θαυμασμό. Εχει μια αισθηση κατοχής ιδιαίτερων δικαιωμάτων δηλαδή αδικαιολόγητες προσδοκίες εξαιρετικά ευνοϊκής αντιμετώπισης ή αυτόματης συμμόρφωσης με τις προσδοκίες του. Εκμεταλλεύεται τους άλλους για να πετύχει τους σκοπούς του. Ειναι απρόθυμος να αναγνωρίσει η να ταυτιστεί με τα αισθήματα και τις ανάγκες των άλλων. Ειναι συχνα ζηλόφθονος με τους άλλους η πιστεύει οτι οι άλλοι ειναι ζηλόφθονοι μαζι του. Τελος, δείχνει αλαζονικές, υπεροπτικές συμπεριφορές και στάσεις.

Τα άτομα παρουσιάζουν εξαιρετική ευαισθησία στην απόρριψη, κατι που μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνικά αποσυρμενη ζωη. Δεν ειναι ακοινώνητοι και δείχνουν μεγάλη επιθυμία για συντροφιά, αλλά είναι ντροπαλοί. Χρειάζονται ασυνήθιστα ισχυρές εγγυήσεις για μια αποδοχή χωρις κριτική.  Για τέτοια άτομα συνήθως αναφέρεται οτι εχουν σύμπλεγμα κατωτεροτητας. Η διαταραχη λέγεται αλλιως αγχώδης διαταραχη της προσωπικότητας. Τα διαγνωστικά κριτηρια ειναι τα εξής:

Ο βασικός άξονας της συμπτωματολογίας και της προσωπικότητας του εξαρτητικου ατόμου περιγράφεται μεσω των διαγνωστικών κριτηρίων παρακατω και συνίσταται στα εξής:

Τα διαγνωστικά κριτηρια για την ιδεοψυχαναγκαστικη διαταραχη της προσωπικότητας ειναι τα εξής:

Διάχυτο πρότυπο αρνητικών στάσεων και παθητικής αντίστασης σε απαιτήσεις για επαρκή απόδοση οπως φαίνεται σε τέσσερα ή περισσοτερα απο τα ακόλουθα:

Άτομα με καταθλιπτική διαταραχη εχουν δια βίου χαρακτηριστικά που εμπίπτουν στα φάσμα της καταθλιψης. Ειναι απαισιόδοξα, ανηδονικά, δεσμευμένα με το καθήκον, χρόνια χωρις χαρά και αμφιβάλουν για τον εαυτο τους.

Καταθλιπτική διαθεση, αίσθηση καταθλιψης, μειωμένη διάθεση, αυπνία, ανηδονία, ενοχές, απαισιοδοξία, αυτοκαταστροφικότητα, τάσεις αυτοκτονίας, απώλεια όρεξης, μεγάλες εναλλαγές βάρους, είναι μερικά από τα συμπτώματα της κατάθλιψης.

Επίμονη θλίψη, έντονη κατάθλιψη, ευερεθιστότητα καί ευσυγκινησία είναι δείκτες έναρξης μιας μελαγχολικής περιόδου. Αν αυτά τα συμπτώματα επιμένουν θα πρέπει να επισκεφθείτε ειδικό. Η ψυχοθεραπεία εδώ είναι απαραίτητη. Αρχικά στόχος της είναι η στήριξη καί η αναγνώριση της υπάρχουσας κατάστασης καί σε δεύτερο επίπεδο η αναλυτική εργασία με τους ψυχολογικούς παράγοντες οι οποίοι εμπλέκονται στην διαμόρφωση της ψυχικής προβληματικής. Ως μελαγχολια  εννοούμε μια περίοδο καταθλιψης η οποία για κάποιο λόγο ειναι παρατεταμένη και έχει ως βασικό χαρακτηριστικό την προσπαθεια πένθους.

Η θεωρία της ψυχανάλυσης όσον αφορά στην καταθλιψη, θεωρεί δεδομένη την σχέση ανάμεσα στην απώλεια του αντικειμένου και την μελαγχολία. Ο θυμός που νιώθει ένας άνθρωπος που βιώνει κατάθλιψη στρέφεται προς τον εαυτό λόγω ταύτισης με το χαμένο αντικείμενο. Εδώ θα πρέπει να κάνουμε έναν διαχωρισμό. Είναι διαφορετική η κατάσταση του πένθους από την κατάσταση της κατάθλιψης (ή αλλιώς της μελαγχολίας). Ο καταθλιπτικός άρρωστος αυτουποτιμά τον εαυτό του και είναι ενοχικός ενώ αυτός που πενθεί όχι.

Ο καταθλιπτικός δεν μπορεί να εδραιώσει εσωτερικά τα καλά πράγματα που είχε το απωλεσθέν αντικείμενο ενώ ο πενθών μπορεί να ενδοβάλλει αυτήν την αγάπη (δηλαδή τα καλά πράγματα). Ο καταθλιπτικός φοβάται και ανησυχεί ότι με την δική του επιθετικότητα κατέστρεψε το αντικείμενο αγάπης.