Επικοινωνήστε μαζί μας

Πώς να αναγνωρίσετε την οριακή διαταραχή προσωπικότητας

Πώς να αναγνωρίσετε την οριακή διαταραχή προσωπικότητας

Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας είναι μια περίπλοκη κατάσταση ψυχικής υγείας που απαιτεί ένα έμπειρο άτομο για την ακριβή αναγνώρισή της. Οι ψυχοθεραπευτές, στο πλαίσιο της επαγγελματικής τους ιδιότητας, προσπαθούν να ανιχνεύσουν τα διαφοροποιημένα συμπτώματα που χαρακτηρίζουν την οριακή διαταραχή, τα οποία περιλαμβάνουν έντονη συναισθηματική αναταραχή, ακανόνιστες διαπροσωπικές σχέσεις και διαστρεβλωμένη αυτοαντίληψη.

Ο στόχος της έγκαιρης και ακριβούς αναγνώρισης είναι να διευκολυνθούν οι στρατηγικές παρέμβασης που μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τα αποτελέσματα για τους πάσχοντες.

 

 

Ορισμός της οριακής διαταραχής προσωπικότητας

Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας είναι μια σύνθετη κατάσταση ψυχικής υγείας που επηρεάζει σημαντικά τα συναισθήματα, τις σχέσεις και την αυτοεικόνα του ατόμου, με αποτέλεσμα συχνά εξαιρετικά ασταθή πρότυπα συμπεριφοράς και διάθεσης. Αυτή η διαταραχή προσωπικότητας εκδηλώνεται συνήθως μέσω ενός διάχυτου μοτίβου αστάθειας στις διαπροσωπικές σχέσεις, την αυτοαντίληψη και τις επιδράσεις, σε συνδυασμό με έντονη παρορμητικότητα. Τα άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας βιώνουν έντονα επεισόδια θυμού, κατάθλιψης και άγχους που μπορεί να διαρκέσουν από λίγες ώρες έως ημέρες.

Ένα από τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της οριακής προσωπικότητας, σύμφωνα με το διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο ψυχικών διαταραχών, είναι ο έντονος φόβος της εγκατάλειψης, είτε πραγματικός είτε φανταστικός. Αυτός ο φόβος οδηγεί συχνά σε μανιώδεις προσπάθειες να αποφύγει να μείνει μόνος, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν παρορμητικές ενέργειες και ανθυγιεινές σχέσεις.

Βασικά συμπτώματα της οριακής διαταραχή προσωπικότητας

Ο προσδιορισμός των βασικών συμπτωμάτων της οριακής διαταραχή προσωπικότητας είναι ζωτικής σημασίας για τους ψυχολόγους ώστε να παρέχουν ακριβείς διαγνώσεις και αποτελεσματικά σχέδια θεραπείας. Στο επίκεντρο αυτής της σύνθετης κατάστασης βρίσκονται διάχυτα μοτίβα αστάθειας στις διαπροσωπικές σχέσεις, την αυτοεικόνα και τις επιδράσεις, που συχνά οδηγούν σε σημαντική έκπτωση ή δυσφορία. Τα άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας μπορεί να βιώνουν έντονα επεισόδια θυμού, κατάθλιψης και άγχους που μπορεί να διαρκούν από λίγες ώρες έως ημέρες.

Οι ασταθείς σχέσεις είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της διαταραχής, όπου το άτομο μπορεί να εξιδανικεύει κάποιον τη μία στιγμή και στη συνέχεια να πιστεύει ξαφνικά ότι το άτομο δεν ενδιαφέρεται αρκετά ή είναι σκληρό. Αυτές οι μεταβαλλόμενες αντιλήψεις μπορεί να οδηγήσουν σε έντονες και ασταθείς αλληλεπιδράσεις. Ένα κοινό έναυσμα για αυτές τις συναισθηματικές διακυμάνσεις είναι ο φόβος της αντιλαμβανόμενης εγκατάλειψης, ο οποίος μπορεί να οδηγήσει σε μανιώδεις προσπάθειες να αποφευχθεί ο πραγματικός ή φανταστικός αποχωρισμός ή η απόρριψη.

Οι εναλλαγές της διάθεσης, που χαρακτηρίζονται από τόσο γρήγορες αλλαγές στα συναισθήματα, μπορούν να προκαλέσουν σύγχυση και απογοήτευση σε όσους επιθυμούν να προσφέρουν υποστήριξη. Επιπλέον, τα άτομα συχνά παλεύουν με συναισθήματα κενού και μια διαστρεβλωμένη εικόνα του εαυτού τους, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με ξαφνικές αλλαγές στις αξίες, τις απόψεις και τα σχέδια.

Αξιολόγηση των μοτίβων σχέσεων

Ο ψυχολόγος μπορεί να διακρίνει μοτίβα διαπροσωπικής αστάθειας στα άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας εξετάζοντας προσεκτικά τη φύση και το ιστορικό των σχέσεών τους. Οι σχέσεις αυτές συχνά χαρακτηρίζονται ως έντονες και μπορεί να παρουσιάζουν δραματικές διακυμάνσεις. Τα άτομα μπορεί να βιώνουν βαθιές διακυμάνσεις της διάθεσης στο πλαίσιο των διαπροσωπικών τους σχέσεων, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε συγκρούσεις και προκλήσεις στη διατήρηση σταθερών σχέσεων με τους άλλους.

Ο φόβος της εγκατάλειψης είναι ένα εξέχον σύμπτωμα που μπορεί να προκαλέσει σημαντική δυσφορία και να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αισθάνονται και συμπεριφέρονται στις σχέσεις τους. Μπορεί να προσκολλώνται σε συντρόφους ή φίλους από φόβο μήπως μείνουν μόνοι, ωστόσο τα έντονα συναισθήματά τους μπορεί να απομακρύνουν τους άλλους, δημιουργώντας μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία εγκατάλειψης και αστάθειας.

Αναγνώριση της συναισθηματικής αστάθειας

Η συναισθηματική αστάθεια στα άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας συχνά εκδηλώνεται ως έντονες και συχνές εναλλαγές της διάθεσης που διαταράσσουν σημαντικά την καθημερινή τους λειτουργία. Τα άτομα αυτά μπορεί να δυσκολεύονται να ελέγξουν τα συναισθήματά τους, οδηγώντας σε έντονα επεισόδια θυμού, άγχους ή κατάθλιψης. Οι συναισθηματικές τους αντιδράσεις μπορεί να είναι δυσανάλογες με την εκάστοτε κατάσταση και μπορεί να παλεύουν με ένα επίμονο αίσθημα κενού, το οποίο περιπλέκει περαιτέρω την ικανότητά τους να διατηρούν τη συναισθηματική ισορροπία.

Τα συμπτώματα της συναισθηματικής αστάθειας δεν είναι πάντα συνεπή και τα άτομα με αυτή τη διαταραχή προσωπικότητας βιώνουν λιγότερες σταθερές περιόδους σε σύγκριση με άλλους. Μια βασική πτυχή της συναισθηματικής τους αστάθειας είναι ο βαθύς φόβος της εγκατάλειψης, ο οποίος μπορεί να προκαλέσει πανικό και ακατάλληλο θυμό, ακόμη και ως απάντηση σε μικρούς αποχωρισμούς ή αλλαγές στα σχέδια. Αυτή η αυξημένη ευαισθησία σημαίνει ότι οι συναισθηματικές τους αντιδράσεις μπορεί να είναι γρήγορες και επιτακτικές, αφήνοντάς τους συχνά σε κατάσταση συναισθηματικής αναταραχής.

Αναγνωρίζοντας θέματα αυτοεικόνας

Η αυτοεικόνα ή η αίσθηση του εαυτού στα άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας μπορεί να είναι βαθιά προβληματική, εκδηλώνοντας συχνές αλλαγές στους στόχους, τις αξίες και τις φιλοδοξίες. Αυτές οι αλλαγές αντιπροσωπεύουν μια βασική πτυχή της διαταραχής προσωπικότητας και δεν είναι απλώς αλλαγές επιφανειακού επιπέδου, αλλά αντανακλούν έναν βαθύ αποπροσανατολισμό της αυτο-ταυτότητας.

Αυτά τα προβλήματα αυτοεικόνας μπορούν να προκαλέσουν σημαντικό άγχος στη ζωή του ατόμου, επηρεάζοντας την ικανότητά του να διατηρεί σταθερή απόδοση στην εργασία του, να δημιουργεί σταθερές σχέσεις και να αναπτύσσει μια συνεκτική αίσθηση του ποιοι είναι. Τα συμπτώματα είναι αρκετά σημαντικά ώστε να παρεμβαίνουν στη συνολική λειτουργικότητα του ατόμου και συχνά οδηγούν σε μια απελπισμένη αναζήτηση ταυτότητας μέσω σχέσεων, καριέρας ή άλλων εξωτερικών παραγόντων.

Οι ψυχολόγοι αναγνωρίζουν ότι αυτές οι ανησυχίες για την αυτοεικόνα είναι συνυφασμένες με άλλα συμπτώματα της οριακής διαταραχής, όπως ο έντονος φόβος εγκατάλειψης και οι παρορμητικές συμπεριφορές.

Τάση αυτοτραυματισμού

Η αξιολόγηση της τάσης αυτοτραυματισμού σε άτομα με οριακή διαταραχή της προσωπικότητας αποτελεί βασική πτυχή της κλινικής αξιολόγησης, παρέχοντας πληροφορίες για τις στρατηγικές αντιμετώπισης και τη συναισθηματική τους δυσφορία. Οι επαγγελματίες ψυχοθεραπευτές πρέπει να προσεγγίζουν αυτό το ευαίσθητο θέμα με ενσυναίσθηση και προσοχή, κατανοώντας ότι ο αυτοτραυματισμός αποτελεί συχνά εκδήλωση βαθιά ριζωμένου ψυχολογικού πόνου. Δεν είναι απλώς μια έκκληση για προσοχή, αλλά μια σύνθετη αντίδραση σε αφόρητη εσωτερική αναταραχή.

Κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης, οι ψυχοθεραπευτές εξετάζουν το ιστορικό αυτοτραυματικής συμπεριφοράς του ατόμου, εντοπίζουν συγκεκριμένους εκλυτικούς παράγοντες και αξιολογούν τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των περιστατικών. Η διαδικασία αυτή βοηθά στον προσδιορισμό του κινδύνου αυτοκτονίας που συνδέεται με τη διαταραχή και στη διαμόρφωση ενός ανταποκρινόμενου σχεδίου θεραπείας. Η αναγνώριση των υποκείμενων παραγόντων που συμβάλλουν στον αυτοτραυματισμό, όπως θέματα σχέσεων, σύγχυση ταυτότητας ή χρόνια συναισθήματα κενού, είναι ζωτικής σημασίας.

Ο στόχος της θεραπείας είναι να εφοδιάσει τα άτομα με υγιέστερες δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης και στρατηγικές ανοχής στο άγχος.

Κριτήρια διάγνωσης της οριακής διαταραχής προσωπικότητας

Το διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο ψυχικών διαταραχών, περιγράφει συγκεκριμένα κριτήρια για τη διάγνωση της οριακής διαταραχής προσωπικότητας, η οποία απαιτεί την παρουσία τουλάχιστον πέντε από τα εννέα καθορισμένα συμπτώματα. Αυτά τα κριτήρια χρησιμεύουν ως τυποποιημένο σημείο αναφοράς για τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας για την αποτελεσματική διάγνωση της οριακής διαταραχής προσωπικότητας. Όταν τα άτομα παρουσιάζουν συμπτώματα ενδεικτικά της διαταραχής, η προσεκτική αξιολόγηση είναι υψίστης σημασίας.

Η αξιολόγηση αρχίζει με μια κλινική συνέντευξη, όπου ένας ψυχοθεραπευτής διερευνά τις εμπειρίες, τις συμπεριφορές και τα συναισθηματικά πρότυπα του ατόμου. Οι εννέα κατηγορίες συμπτωμάτων περιλαμβάνουν συναισθηματική αστάθεια, έντονες και ασταθείς διαπροσωπικές σχέσεις, ασαφή ή ασταθή εικόνα του εαυτού, παρορμητική συμπεριφορά σε τουλάχιστον δύο τομείς που είναι δυνητικά αυτοκαταστροφικές, επαναλαμβανόμενη αυτοκτονική συμπεριφορά ή αυτοτραυματισμούς, χρόνια αισθήματα κενού, ακατάλληλο και έντονο θυμό, παροδικό παρανοϊκό ιδεασμό που σχετίζεται με το στρες και σοβαρά διαχωρισμού συμπτώματα.

Για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση, ο ψυχοθεραπευτής πρέπει να διαπιστώσει ότι οι συμπεριφορές αυτές δεν οφείλονται σε άλλη ιατρική κατάσταση ή χρήση ουσιών και ότι επηρεάζουν σημαντικά την κοινωνική, επαγγελματική ή εκπαιδευτική λειτουργία του ατόμου. Είναι επίσης σημαντικό να διαφοροποιηθεί η οριακή διαταραχή από άλλες ψυχικές διαταραχές.

 

 

Πως η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της οριακής διαταραχής της προσωπικότητας

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί βασικό εργαλείο στη θεραπεία της οριακής διαταραχής προσωπικότητας, προσφέροντας στα άτομα με αυτή την πάθηση την ευκαιρία για ανάπτυξη, συναισθηματική ρύθμιση και βελτιωμένη διαπροσωπική λειτουργία. Η διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία είναι μια ευρέως αναγνωρισμένη και αποτελεσματική μορφή ψυχοθεραπείας για την οριακή διαταραχή. Συνδυάζει γνωστικές-συμπεριφορικές τεχνικές με ενσυνειδητότητα, βοηθώντας τα άτομα στη διαχείριση έντονων συναισθημάτων, μειώνοντας τις παρορμητικές συμπεριφορές και ενισχύοντας τις διαπροσωπικές δεξιότητες.

Άλλες θεραπευτικές μέθοδοι, όπως η ψυχοδυναμική θεραπεία, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία και η θεραπεία σχημάτων, μπορεί επίσης να είναι ευεργετικές. Αυτές οι προσεγγίσεις βοηθούν τα άτομα να εξερευνήσουν τις υποκείμενες αιτίες των συναισθηματικών τους δυσκολιών, να αμφισβητήσουν τα μη προσαρμοστικά πρότυπα σκέψης και να αναπτύξουν πιο υγιείς μηχανισμούς αντιμετώπισης.

Η ίδια η θεραπευτική σχέση παίζει καθοριστικό ρόλο στη θεραπεία της οριακής διαταραχής της προσωπικότητας. Ένας εξειδικευμένος θεραπευτής παρέχει έναν ασφαλή και μη επικριτικό χώρο όπου τα άτομα μπορούν να εκφραστούν, να επεξεργαστούν τα συναισθήματά τους και να οικοδομήσουν εμπιστοσύνη. Προάγοντας ένα περιβάλλον συνεργασίας και ενσυναίσθησης, η ψυχοθεραπεία βοηθά τα άτομα να αναπτύξουν μια πιο σταθερή αίσθηση του εαυτού τους, να βελτιώσουν τις σχέσεις τους και να εργαστούν για τη μακροπρόθεσμη συναισθηματική ευημερία.

Επικοινωνία με τον ψυχολόγο ψυχοθεραπευτή

Στο πολύπλοκο τοπίο της οριακής διαταραχής προσωπικότητας, ένας ψυχοθεραπευτής γίνεται βασικός οδηγός στο ταξίδι προς τη θεραπεία και την αυτοανακάλυψη. Η συναισθηματική ένταση, οι δυσκολίες στις σχέσεις και η αστάθεια της ταυτότητας που χαρακτηρίζουν την διαταραχή μπορεί να είναι συντριπτική, αλλά ένας εξειδικευμένος ψυχοθεραπευτής μπορεί να προσφέρει σημαντική υποστήριξη.

Η ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα προσεγγίσεις όπως η διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία, παρέχει προσαρμοσμένες στρατηγικές για τη διαχείριση των έντονων συναισθημάτων, την πλοήγηση στις διαπροσωπικές προκλήσεις και την ενίσχυση μιας πιο σταθερής αίσθησης του εαυτού. Το να κάνετε το βήμα για να συνεργαστείτε με έναν ψυχοθεραπευτή δεν είναι απλώς μια επένδυση στη διαχείριση των συμπτωμάτων αλλα μια θαρραλέα δέσμευση για την ανάκτηση του ελέγχου της ζωής σας.

Συμπερασματικά, η αποτελεσματική αναγνώριση και διαχείριση της οριακής διαταραχής προσωπικότητας απαιτεί μια ολοκληρωμένη και διαφοροποιημένη προσέγγιση. Οι ψυχολόγοι πρέπει να είναι έμπειροι στον εντοπισμό των βασικών συμπτωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των ασταθών διαπροσωπικών σχέσεων, της συναισθηματικής αστάθειας, της διαστρεβλωμένης εικόνας του εαυτού και των τάσεων αυτοτραυματισμού.

 

*Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου χωρίς την έγγραφη άδεια του συγγραφέα

Η διαδικασία της ψυχοθεραπείας απαιτεί δέσμευση, αφοσίωση και απευθύνεται μόνο σε όσους βλέπουν σοβαρά οτι χρειάζεται να αλλάξουν τη ζωή τους. Αν σκέφτεστε να ξεκινήσετε αυτό το ταξίδι, καλέστε με στο 211 71 51 801 για να κλείσετε ένα ραντεβού και να δούμε μαζί πώς μπορώ να σας βοηθήσω.

Μιχάλης Πατεράκης
Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής
University of Indianapolis University of Middlesex
Καρνεάδου 37, Κολωνάκι (δίπλα στον Ευαγγελισμό)
Δέχομαι κατόπιν ραντεβού
Τηλ: 211 7151 801
www.psychotherapy.net.gr
www.mixalispaterakis.gr